Pełnienie funkcji członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wiąże się z szerokim zakresem odpowiedzialności – znacznie szerszym, niż wielu menedżerów zdaje sobie z tego sprawę w momencie obejmowania stanowiska. Odpowiedzialność ta ma charakter osobisty i obejmuje nie tylko zobowiązania cywilnoprawne spółki, ale również odpowiedzialność podatkową, wobec ZUS, a w skrajnych przypadkach nawet odpowiedzialność karną.
Odpowiedzialność za zobowiązania spółki – art. 299 KSH
Najbardziej znanym i jednocześnie najczęściej stosowanym przepisem dotyczącym odpowiedzialności zarządu jest art. 299 Kodeksu spółek handlowych. Stanowi on, że jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania.
Odpowiedzialność z art. 299 KSH ma charakter subsydiarny – wierzyciel może sięgnąć po majątek osobisty członka zarządu dopiero wtedy, gdy nie uda mu się wyegzekwować należności bezpośrednio od spółki. Odpowiedzialność ta jest solidarna – każdy członek zarządu odpowiada za całość zobowiązań, niezależnie od wewnętrznego podziału kompetencji.
Przesłanki zwolnienia z odpowiedzialności
Art. 299 § 2 KSH przewiduje trzy przesłanki egzoneracyjne, które pozwalają członkowi zarządu uwolnić się od odpowiedzialności.
Pierwsza z nich polega na wykazaniu, że we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego. Jest to najskuteczniejsza przesłanka obronna. Złożenie wniosku o upadłość „we właściwym czasie” oznacza co do zasady termin trzydziestu dni od chwili, gdy spółka stała się niewypłacalna.
Druga przesłanka dotyczy sytuacji, w której niezłożenie wniosku o upadłość nastąpiło nie z winy członka zarządu. Trzecia przesłanka pozwala na zwolnienie z odpowiedzialności, jeśli pomimo niezłożenia wniosku wierzyciel nie poniósł szkody.
Odpowiedzialność podatkowa zarządu
Odrębnym, ale równie istotnym reżimem jest odpowiedzialność podatkowa członków zarządu wynikająca z art. 116 Ordynacji podatkowej. Przepis ten stanowi, że za zaległości podatkowe spółki z o.o. odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna.
Mechanizm tej odpowiedzialności jest zbliżony do art. 299 KSH – z tą istotną różnicą, że odpowiedzialność podatkowa obejmuje nie tylko podatki, ale także odsetki za zwłokę, koszty postępowania egzekucyjnego oraz dodatkowe zobowiązania podatkowe. Na tych samych zasadach członkowie zarządu odpowiadają za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wobec ZUS.
Odpowiedzialność karna i karnoskarbowa
W najpoważniejszych przypadkach członkom zarządu grozi odpowiedzialność karna. Do najczęstszych przestępstw należy niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie (art. 586 KSH), zagrożone karą grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Istotne ryzyko wiąże się również z działaniem na szkodę spółki (art. 296 KK) oraz przestępstwami karnoskarbowymi.
Odpowiedzialność odszkodowawcza wobec spółki
Art. 293 KSH stanowi, że członek zarządu odpowiada wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy spółki, chyba że nie ponosi winy. Jest to odpowiedzialność na zasadzie winy, przy czym miernikiem staranności jest podwyższony standard – staranność wynikająca z zawodowego charakteru działalności.
Jak zabezpieczyć się przed odpowiedzialnością
Monitoring kondycji finansowej spółki
Najważniejszym narzędziem ochrony jest bieżący monitoring sytuacji finansowej spółki. Członek zarządu powinien na bieżąco kontrolować stan zobowiązań, płynność finansową oraz relację majątku do zobowiązań. Niezwłoczna identyfikacja stanu niewypłacalności pozwala na terminowe złożenie wniosku o upadłość.
Dokumentowanie decyzji
Każda istotna decyzja zarządu powinna być udokumentowana – w formie uchwały, notatki służbowej lub innego trwałego zapisu. Dokumentacja ta stanowi dowód, że decyzja została podjęta na podstawie rzetelnej analizy i z zachowaniem należytej staranności.
Ubezpieczenie D&O
Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej członków zarządu (Directors & Officers – D&O) pokrywa koszty obrony prawnej oraz ewentualnych odszkodowań wynikających z roszczeń kierowanych wobec członków zarządu. Polisa D&O nie wyłącza odpowiedzialności – ale zapewnia finansowe zabezpieczenie na wypadek jej realizacji.
Absolutorium
Uzyskanie absolutorium od zgromadzenia wspólników stanowi pewne zabezpieczenie przed roszczeniami spółki wobec członka zarządu, choć nie chroni przed roszczeniami wierzycieli zewnętrznych.
Odpowiedzialność zarządu a podział kompetencji
Wewnętrzny podział obowiązków między członkami zarządu nie wyłącza odpowiedzialności solidarnej wobec wierzycieli. Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał, że każdy członek zarządu ma obowiązek interesować się sprawami spółki jako całości, niezależnie od przypisanego mu zakresu kompetencji.
Pełnisz funkcję członka zarządu? Skontaktuj się z nami – pomożemy zweryfikować Twoje zabezpieczenia.